Poczta Kawowa | Blog

Wszystko o kawie…

By

Kawa jako gatunek biologiczny

Kawowiec z owocami kawyKawowiec (kawa) to rodzaj wiecznie zielonych krzewów i drzew z rodziny marzanowatych. Do chwili obecnej odkryto 104 gatunki kawy. Większość z nich pochodzi z Afryki, zaledwie kilka z terenów Azji.

Opis kawowca

Liście kawowców są naprzemianległe, błyszczące, pojedyncze, o całym lub pofałdowanym brzegu; mają krótki ogonek, osiągają długość od 7 do 35 cm w zależności od gatunku. Kwiaty kawowca są białe lub kremowe. W kształcie rurkowate, intensywnie pachnące. Mogą być pojedyncze lub zebrane w kwiatostany u nasady liści. Dojrzałe owoce kawowców są czerwone bądź żółte. Z wyglądu przypominają jagodę lub wiśnię. Pestka składa się z dwóch jednostronnie spłaszczonych nasion. Nasiona kawy zawierają kofeinę, alkaloid o działaniu pobudzającym. Są one wykorzystywane do przygotowania parzonego napoju, również zwanego kawą.

Pierwsze klasyfikacje kawowców

We wpisach dotyczących historii kawy wspominam o Alpinusie i jego dziele „Rośliny Egipskie” z 1592 roku. Był on pierwszym, który pisze o kawowcu w dziele naukowym, porównując go do znanej w Europie trzmieliny. W 1713 roku francuski botanik i członek francuskiej Akademii Nauk Antoine de Jussieu pisze po łacinie: Jasminum arabicum, lauri folio, cujus femen apudnos coffee deciur, co tłumacząc na język polski oznacza: „Arabski jaśmin z laurowymi liśćmi i ziarnem zwanym kawą”.rysunek kawowca według Linneusza

W 1753 roku szwedzki przyrodnik Karol Linneusz w dziele „Systema Naturae” opublikował klasyfikację jedynego wówczas znanego gatunku coffea arabica. Nazwa nadana kawie przez Linneusza świadczy o tym, iż w owym czasie kawa uznawana była za roślinę pochodzącą z Półwyspu Arabskiego. Dzisiejsze badania, między innymi genetyczne dowodzą, że gatunek kawy znany powszechnie jako coffea arabica, pochodzi jednak z Afryki, a dokładnie z wyżyn dzisiejszej Etiopii.

Lista gatunków kawy

Wyprawy naukowe do Afryki z XIX wieku i początków XX wieku, związane z kolonialnym podbojem tego kontynentu przez Anglików, Holendrów i Francuzów, odkrywały kolejne gatunki kawowców. Na dzień dzisiejszy sklasyfikowane są 104 gatunki kawy. Poniższa lista zaczerpnięta z Wikipedii prezentuje wszystkie znane gatunki kawy, wraz z nazwiskami naukowców, którzy opisali je po raz pierwszy:

  1. Coffea abbayesii J.-F.Leroy

  2. Coffea affinis De Wild.

  3. Coffea alleizettii Dubard

  4. Coffea ambanjensis J.-F.Leroy

  5. Coffea ambongensis J.-F.Leroy ex A.P.Davis & Rakotonas.

  6. Coffea andrambovatensis J.-F.Leroy

  7. Coffea ankaranensis J.-F.Leroy ex A.P.Davis & Rakotonas.

  8. Coffea anthonyi Stoff. & F.Anthony

  9. Coffea arabica L.

  10. Coffea arenesiana J.-F.Leroy

  11. Coffea augagneurii Dubard

  12. Coffea bakossii Cheek & Bridson

  13. Coffea bertrandii A.Chev.

  14. Coffea betamponensis Portères & J.-F.Leroy

  15. Coffea bissetiae A.P.Davis & Rakotonas.

  16. Coffea boinensis A.P.Davis & Rakotonas.

  17. Coffea boiviniana (Baill.) Drake in A.Grandidier

  18. Coffea bonnieri Dubard

  19. Coffea brevipes Hiern

  20. Coffea bridsoniae A.P.Davis & Mvungi

  21. Coffea buxifolia A.Chev.

  22. Coffea canephora Pierre ex A.Froehner

  23. Coffea carrissoi A.Chev.

  24. Coffea charrieriana Stoff. & F.Anthony

  25. Coffea commersoniana (Baill.) A.Chev.

  26. Coffea congensis A.Froehner

  27. Coffea costatifructa Bridson

  28. Coffea coursiana J.-F.Leroy

  29. Coffea dactylifera Robbr. & Stoff.

  30. Coffea decaryana J.-F.Leroy

  31. Coffea dubardii Jum.

  32. Coffea eugenioides S.Moore

  33. Coffea fadenii Bridson

  34. Coffea farafanganensis J.-F.Leroy

  35. Coffea fotsoana Stoff. & Sonké

  36. Coffea fragilis J.-F.Leroy

  37. Coffea gallienii Dubard

  1. Coffea grevei Drake ex A.Chev.

  2. Coffea heimii J.-F.Leroy

  3. Coffea × heterocalyx Stoff.

  4. Coffea homollei J.-F.Leroy

  5. Coffea humbertii J.-F.Leroy

  6. Coffea humblotiana Baill.

  7. Coffea humilis A.Chev.

  8. Coffea jumellei J.-F.Leroy

  9. Coffea kapakata (A.Chev.) Bridson

  10. Coffea kianjavatensis J.-F.Leroy

  11. Coffea kihansiensis A.P.Davis & Mvungi

  12. Coffea kimbozensis Bridson

  13. Coffea kivuensis Lebrun

  14. Coffea labatii A.P.Davis & Rakotonas.

  15. Coffea lancifolia A.Chev.

  16. Coffea leonimontana Stoff.

  17. Coffea leroyi A.P.Davis

  18. Coffea liaudii J.-F.Leroy ex A.P.Davis

  19. Coffea liberica Hiern

  20. Coffea ligustroides S.Moore

  21. Coffea littoralis A.P.Davis & Rakotonas.

  22. Coffea lulandoensis Bridson

  23. Coffea macrocarpa A.Rich.

  24. Coffea magnistipula Stoff. & Robbr.

  25. Coffea mangoroensis Portères

  26. Coffea manombensis A.P.Davis

  27. Coffea mapiana Sonké

  28. Coffea mauritiana Lam.

  29. Coffea mayombensis A.Chev.

  30. Coffea mcphersonii A.P.Davis & Rakotonas.

  31. Coffea millotii J.-F.Leroy

  32. Coffea minutiflora A.P.Davis & Rakotonas.

  1. Coffea mogenetii Dubard

  2. Coffea mongensis Bridson

  3. Coffea montekupensis Stoff.

  4. Coffea montis-sacri A.P.Davis

  5. Coffea moratii J.-F.Leroy ex A.P.Davis & Rakotonas.

  6. Coffea mufindiensis Hutch. ex Bridson

  7. Coffea myrtifolia (A.Rich. ex DC.) J.-F.Leroy

  8. Coffea namorokensis A.P.Davis & Rakotonas.

  9. Coffea perrieri Drake ex Jum. & H.Perrier

  10. Coffea pervilleana (Baill.) Drake in A.Grandidier

  11. Coffea pocsii Bridson

  12. Coffea pseudozanguebariae Bridson

  13. Coffea pterocarpa A.P.Davis & Rakotonas.

  14. Coffea racemosa Lour.

  15. Coffea rakotonasoloi A.P.Davis

  16. Coffea ratsimamangae J.-F.Leroy ex A.P.Davis & Rakotonas.

  17. Coffea resinosa (Hook.f.) Radlk.

  18. Coffea rhamnifolia (Chiov.) Bridson

  19. Coffea richardii J.-F.Leroy

  20. Coffea sahafaryensis J.-F.Leroy

  21. Coffea sakarahae J.-F.Leroy

  22. Coffea salvatrix Swynn. & Philipson

  23. Coffea sambavensis J.-F.Leroy ex A.P.Davis & Rakotonas.

  24. Coffea schliebenii Bridson

  25. Coffea sessiliflora Bridson

  26. Coffea stenophylla G.Don

  27. Coffea tetragona Jum. & H.Perrier

  28. Coffea togoensis A.Chev.

  29. Coffea tricalysioides J.-F.Leroy

  30. Coffea tsirananae J.-F.Leroy

  31. Coffea vatovavyensis J.-F.Leroy

  32. Coffea vavateninensis J.-F.Leroy

  33. Coffea vianneyi J.-F.Leroy

  34. Coffea vohemarensis A.P.Davis & Rakotonas.

  35. Coffea zanguebariae Lour.

Arabika i Robusta

Najbardziej znane i posiadające znaczenie z ekonomicznego punktu widzenia są gatunki c. arabica (prawie 70% światowej produkcji) i c. canephora (Robusta, zwana też kawą kongijską), które odpowiadają za niemal 100% światowej produkcji kawy. Historycznie rzecz biorąc, zwłaszcza przed upowszechnieniem się robusty, pewne znaczenie miała również c. liberica, dziś jednak odpowiada za mniej niż 1% światowej produkcji kawy.

Nowe gatunki kawy

W ostatnich latach odkryto siedem nowych gatunków kawy, między innymi w górach północnego Madagaskaru. Ciekawa i posiadająca pewien potencjał pod względem ekonomicznym, jest również, odkryta w 2008 roku w Kamerunie, całkowicie pozbawiona kofeiny coffea charrieriana.  Brak jest jednak na razie sygnałów o jej komercyjnym wykorzystaniu.

Kultywary i odmiany kawy

W wyniku selekcji naturalnej, a także sztucznego krzyżowania różnych gatunków kawy powstają nowe odmiany lub kultywary, posiadające określone cechy: wyższą odporność na choroby, obniżoną zawartość kofeiny, czy określony profil smakowy. Przykładem wyhodowanych w laboratorium kultywarów jest chociażby Arabica Catimor czy Arabica SL-28. Odmianami kawy arabika, powstałymi w wyniku naturalnych mutacji, są chociażby Arabica Bourbon czy Arabica Maragogype.

Gałązka kawowca arabika margogype

Kawowe źródła

  1. wikipedia.org
  2. coffeeresearch.org
  3. „Coffee: A Guide to Buying, Brewing and Enjoying”, Kenneth David
  4. fot. Kawowiec, autor: Dcrjsr, na licencji Creative Commons Attribution 3.0 Unported
  5. ryc. Coffea arabica wg. Linneusza, domena publicza
  6. ryc. Gałązka kawowca arabika margogype, domena publiczna

By

Hibrido de Timor – naturalna hybryda Arabiki i Robusty

owoce i ziarna hybrydy kawy arabika i robusta timtim lub hibrido de timorOdkryta w latach 20-tych XX wieku na indonezyjskiej wyspie Timor hybryda dwóch gatunków arabiki i robusty. Hybryda z Timoru, zwana też Tim Tim lub Bor Bor w Indonezji lub Hibrido de Timor w Ameryce Południowej jest wyjątkowo odporna na rdzę kawową, jednakże ze względu na geny robusty ma bardzo słaby profil smakowy. Często wykorzystywany w projektach hodowlanych mających na celu wyprodukowanie odmian kawy arabica o lepszej odporności na choroby.

Odmiana: Hibrido de Timor (HdT), Tim Tim, Bor Bor
Typ: Naturalna hybryda c. arabica i c. canephora
Odmiany powiązane: Catimor, Sarchimor, Ruiru 11, Costa Rica 95
Pochodzenie: Timor
Data wprowadzenia do uprawy: 1920
Rozpowszechnione w: Timor, Ameryka Południowa i Środkowa
Najlepiej rośnie na wysokości: b.d.
Budowa kawowca: b.d.
Owoce: b.d.
Dominujący kolor owoców: czerwony
Liście: b.d.
Produktywność: Bardzo wysoka
Odporność: Wysoka odporność na rdzę kawową
Jakość i charakter kawy: niska
Wymagania: b.d.
Fakty:

Nie jest odmianą kawy arabica, ale hybrydą dwóch gatunków kawy.

Inną hybrydą tego typu jest Arabusta, ale znaleźć ją można prawie wyłącznie w Afryce.

W latach 50-tych XX wieku planowano zastąpić wszystkie drzewa c. arabica na Timorze właśnie tą odmianą.

Kawowe źródła:

  1. wikipedia.org
  2. coffeeresearch.org
  3. genuscoffea.wordpress.com
  4. tot. Ziarna i owoce hybrydy Tim Tim, Dzięki uprzejmości: sweetmarias.com
Dowiedz się więcej o Poczcie Kawowej
i odbierz swój RABAT na PIERWSZĄ subskrypcję
świeżo palonej kawy w PocztaKawowa.com!
Chcę 5% rabatChcę przejść do Bloga